Σε μια κρίσιμη περίοδο για το αναπτυξιακό της μέλλον εισέρχεται η Δυτική Μακεδονία, καθώς ξεκινά η προετοιμασία για το νέο χρηματοδοτικό πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την περίοδο 2028-2034. Η Περιφέρεια καλείται να διαμορφώσει τις προτεραιότητές της και να διεκδικήσει τους απαραίτητους πόρους, με βασικό στόχο να μη χαθεί η ειδική χρηματοδοτική στήριξη που απαιτεί η μετάβαση από τη λιγνιτική στη νέα παραγωγική οικονομία.
Κεντρικό αίτημα της περιφερειακής αρχής είναι η πρόβλεψη διακριτού χρηματοδοτικού κεφαλαίου για τις περιοχές που πλήττονται από την απολιγνιτοποίηση, καθώς και η διατήρηση ενός ειδικού μηχανισμού για τη Δίκαιη Αναπτυξιακή Μετάβαση. Ο περιφερειάρχης Δυτικής Μακεδονίας, Γιώργος Αμανατίδης, επισημαίνει ότι οι ανάγκες των λιγνιτικών περιοχών δεν μπορούν να αντιμετωπίζονται με τον ίδιο τρόπο όπως οι γενικότερες ευρωπαϊκές παρεμβάσεις για την απανθρακοποίηση.
Η διεύρυνση των περιοχών που θα διεκδικούν πόρους για την ενεργειακή μετάβαση δημιουργεί νέα δεδομένα στην κατανομή των χρηματοδοτήσεων. Για τον λόγο αυτό, η Περιφέρεια θεωρεί απαραίτητο να εξασφαλίσει συγκεκριμένη θέση στο νέο Εθνικό και Περιφερειακό Εταιρικό Σχέδιο (ΕΠΕΣ), ώστε να διασφαλιστεί η συνέχεια των παρεμβάσεων που αφορούν την απασχόληση, τις επενδύσεις και την παραγωγική ανασυγκρότηση.
Παράλληλα, η συγκέντρωση διαφορετικών χρηματοδοτικών πολιτικών σε ένα ενιαίο ταμείο προκαλεί προβληματισμό. Η αγροτική ανάπτυξη, η ενέργεια, το περιβάλλον και η κοινωνική συνοχή θα κληθούν να διεκδικήσουν πόρους μέσα από ένα κοινό πλαίσιο. Η περιφερειακή αρχή εκτιμά ότι απαιτείται συντονισμός και συμμαχίες, προκειμένου η Δυτική Μακεδονία να παρουσιάσει μια ισχυρή και τεκμηριωμένη διεκδίκηση.
Ιδιαίτερη σημασία αποκτά και η αλλαγή στη φιλοσοφία χρηματοδότησης. Όπως εξηγεί ο προϊστάμενος της Ειδικής Υπηρεσίας Διαχείρισης του Προγράμματος «Δυτική Μακεδονία» 2021-2027, Γιάννης Παπαδόπουλος, το νέο σύστημα θα δίνει μεγαλύτερη έμφαση στα αποτελέσματα και στην επίτευξη συγκεκριμένων στόχων και οροσήμων. Αυτό σημαίνει ότι τα έργα θα πρέπει να διαθέτουν σαφή προϋπολογισμό, ρεαλιστικό χρονοδιάγραμμα και επαρκή τεχνική προετοιμασία.
Μάλιστα, βρίσκεται υπό συζήτηση η εφαρμογή αυστηρότερων χρονικών περιθωρίων απορρόφησης των κονδυλίων, με πιθανή μετάβαση από τον κανόνα «ν+3» στον «ν+1». Εφόσον υιοθετηθεί, η αλλαγή αυτή θα περιορίσει σημαντικά τον διαθέσιμο χρόνο υλοποίησης των έργων.
Στις βασικές προτεραιότητες της Περιφέρειας περιλαμβάνεται και η αγροτική οικονομία. Προωθείται η εκπόνηση ολοκληρωμένης μελέτης αγροτικής ανάπτυξης, με στόχο την ενίσχυση της υπαίθρου και τη δημιουργία νέων παραγωγικών δυνατοτήτων. Παράλληλα, ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στην απασχόληση, στις νέες δεξιότητες, στην αντιμετώπιση της δημογραφικής συρρίκνωσης και στη βελτίωση των μεταφορικών συνδέσεων.
Η πρώτη προθεσμία για την υποβολή της περιφερειακής πρότασης έχει οριστεί για τις 20 Νοεμβρίου 2026, με την Περιφέρεια να έχει ζητήσει παράταση, επικαλούμενη τον περιορισμένο χρόνο προετοιμασίας.
Για τον σχεδιασμό προβλέπεται η συγκρότηση Περιφερειακής Ομάδας Σχεδιασμού, στην οποία θα συμμετέχουν οι παρατάξεις του Περιφερειακού Συμβουλίου, η ΠΕΔ, η ΔΙΑΔΥΜΑ και οι αρμόδιες διαχειριστικές αρχές.
Το επόμενο διάστημα θα είναι καθοριστικό. Η Δυτική Μακεδονία δεν διεκδικεί απλώς μεγαλύτερη χρηματοδότηση, αλλά τη δυνατότητα να διαμορφώσει ένα νέο παραγωγικό μοντέλο, ικανό να δημιουργήσει θέσεις εργασίας και να συγκρατήσει τον πληθυσμό της. Το ζητούμενο είναι οι ευρωπαϊκοί πόροι της περιόδου 2028-2034 να μετατραπούν σε πραγματικές επενδύσεις και αναπτυξιακές ευκαιρίες για την περιοχή.