Όταν η τάξη γίνεται καθημερινή δοκιμασία για τον εκπαιδευτικό

Υπάρχουν κάποιες κουβέντες που δεν ξεχνιούνται εύκολα. Κουβέντες που αποτυπώνουν μια πραγματικότητα και σε κάνουν να αναρωτιέσαι πόσο έχουν αλλάξει οι εποχές, αλλά και οι σχέσεις μέσα στη σχολική αίθουσα.

Σε ένα συνέδριο, μια γυναίκα που έχει πλέον βγει στη σύνταξη, μιλώντας για την κόρη της που είναι εκπαιδευτικός, μου είπε με εμφανή στενοχώρια: «Λυπάμαι πολύ. Στενοχωριέμαι για το πώς ξυπνά κάθε πρωί και πηγαίνει στο σχολείο, γιατί πλέον τα παιδιά δεν σέβονται».

Τα λόγια της δεν ήταν μια απλή διαπίστωση. Ήταν η αγωνία ενός γονιού που βλέπει το παιδί του να προσπαθεί καθημερινά μέσα σε ένα περιβάλλον που, όπως περιγράφει, έχει γίνει ολοένα πιο δύσκολο.

Την ίδια εικόνα, με ακόμη πιο προσωπικό τρόπο, μου έχει μεταφέρει και φίλη μου, εκπαιδευτικός που υπηρετεί σε ολιγοθέσιο σχολείο σε άλλη πόλη. Έχει αναλάβει την Ε΄ και τη ΣΤ΄ Δημοτικού και, όπως μου περιγράφει, η καθημερινότητά της μέσα στην τάξη είναι ιδιαίτερα δύσκολη. Οι μαθητές αρνούνται να συμμετάσχουν στο μάθημα, αντιμιλούν, χρησιμοποιούν προσβλητικές εκφράσεις και πολλές φορές δεν ανταποκρίνονται σε όσα προσπαθεί να κάνει για να δημιουργήσει ένα ήρεμο και λειτουργικό περιβάλλον.

Μου έχει πει πως προσπάθησε με διαφορετικούς τρόπους να προσεγγίσει τα παιδιά. Τα πήρε με το καλό, δοκίμασε πιο αυστηρή στάση, έβαλε επιβραβεύσεις, έκανε το μάθημα πιο δημιουργικό, αναζητώντας κάθε φορά έναν τρόπο να κερδίσει το ενδιαφέρον τους. Όμως, όπως μου εξηγεί, αισθάνεται πως τίποτα δεν λειτουργεί. Η καθημερινότητα την έχει εξαντλήσει συναισθηματικά, ενώ η φράση «κλαίω κάθε μέρα πριν πάω σχολείο» αποτυπώνει με τον πιο σκληρό τρόπο την πίεση που βιώνει.

Και κάπου εδώ γεννιούνται ερωτήματα που δεν αφορούν μόνο τους εκπαιδευτικούς. Πού βρίσκονται σήμερα τα όρια; Πόσο έχει αλλάξει ο σεβασμός προς τον δάσκαλο; Πώς αντιμετωπίζεται ο εκπαιδευτικός από τους γονείς όταν προσπαθεί να επιβάλει κανόνες μέσα στην τάξη; Υπάρχει ουσιαστική συνεργασία σχολείου και οικογένειας ή, σε πολλές περιπτώσεις, ο εκπαιδευτικός βρίσκεται μόνος του απέναντι σε μια κατάσταση που δυσκολεύεται να διαχειριστεί;

Ο δάσκαλος δεν είναι απλώς εκείνος που παραδίδει το μάθημα. Είναι ο άνθρωπος που καλείται να θέσει όρια, να καλλιεργήσει τη γνώση, να διαμορφώσει συμπεριφορές και να βοηθήσει τα παιδιά να μάθουν να συνυπάρχουν. Όταν, όμως, η προσπάθεια αυτή συναντά διαρκώς άρνηση, αντιδράσεις και αμφισβήτηση, τότε η εκπαιδευτική διαδικασία δοκιμάζεται.

Και το ερώτημα γίνεται ακόμη πιο ανησυχητικό όταν αφορά παιδιά του Δημοτικού. Αν από τόσο μικρή ηλικία δυσκολεύονται να αποδεχθούν όρια, να σεβαστούν τον εκπαιδευτικό και να λειτουργήσουν μέσα σε ένα πλαίσιο κανόνων, τι θα συμβεί όταν μεγαλώσουν; Πώς θα διαμορφωθούν οι σχέσεις τους με τους άλλους, με τους θεσμούς, με την ίδια την κοινωνία;

Δεν είναι ασφαλώς όλα τα παιδιά ίδια, ούτε μπορεί να γενικεύσει κανείς συμπεριφορές. Ούτε η ευθύνη μπορεί να αποδίδεται μονοδιάστατα σε μαθητές ή γονείς. Όμως, ο σεβασμός, τα όρια και η συνεργασία δεν είναι ξεπερασμένες έννοιες. Είναι βασικά στοιχεία της εκπαίδευσης και της κοινωνικής συνύπαρξης.

Οι εποχές έχουν αλλάξει. Ίσως, όμως, μέσα σε αυτή την αλλαγή, χρειάζεται να ξαναδούμε τι σημαίνει να μεγαλώνουμε παιδιά, τι σημαίνει να στηρίζουμε έναν εκπαιδευτικό και πόσο σημαντικό είναι να μην αντιμετωπίζεται η επιβολή στοιχειωδών κανόνων ως μια προσωπική μάχη του δασκάλου.

Μαρία Τσακνάκη